الشيخ محمد آصف المحسني

51

عجايب ومطالب (فارسى)

تشبيه علاقه تدبيرى روح به بدن به علاقه رئيس جمهور به كشورش تشبيه بسيار ناقص و ابتدايى است . و با كمال تعجب سوالات مهم مربوط به اين موضوع لاينحل باقى مانده است كه نه فلسفه به جواب آنها توانايى دارد و نه علوم طبيعى ، و نه دين به آنها پاسخ گفته است ، و روى هر مصلحتى كه بوده دين در اين مورد سكوت نموده است . پاره اى از اين سوالات به قرار زير است : 1 - آيا روح از بدن فيزيكى پيدا مىشود همانند ميوه درخت كه از درخت پيدا مىشود ، يعنى روح جسمانى الحدوث است كه در بقاء از ماده مجرد مىشود ، يا روح از اول مجرد بوده و حتى دوهزار سال قبل از بدن ، خداوند آن را آفريده است كه در پاره اى از احاديث معتبرالسند آمده است . « 1 » نظريه اول از فيلسوف شهير ملاصدراى شيرازى در اسفار است و جمعى كه بعدا او را پيروى كرده اند . و نظريه دوم از جمع ديگر از فلاسفه نقل شده است . شايد نظر دوم ارجح باشد ، ولى اين قول آيا مستلزم تناسخ باطل و محال نيست ، بحث ، مشكل ديگرى دارد . 2 - روح چه جسم لطيف و چه موجود مجرد ، چه جسمانى الحدوث « 2 » و چه از ابتداء مجرد چرا از حالات بدن متأثر مىشود . مثلا از تصادم با جسم خشن ديگر متألّم و دردناك و از تماس با جسم نرم و ملايم لذت مى برد .

--> ( 1 ) . روايات متواتر نيست تا قطعى باشد و بدون دليل هم نمى شود كه آنها را تأويل برد . ( 2 ) . دانشمند بزرگوار شهيد سيد باقرصدر مى گويد وقتى روح را جسمانى الحدوث و ثمره جسم بدانيم كيفيت رابطه روح و بدن هم تا حدى به دست مى آيد . ولى نگارنده اين ادعا را روشن نمى داند .